Редакцияға келіп түсті: 2026 жылғы 1 маусым
Жариялауға қабылданды: 2026 жылғы 28 шілде
Онлайн жарияланды: 2026 жылғы 30 қыркүйек
ӘОЖ: 616.8-002.5:615.816.2
DOI: 10.26212/2227-1937.2026.18.93.002
ОРТАЛЫҚ ЖҮЙКЕ ЖҮЙЕСІНІҢ ЗАҚЫМДАНУЫМЕН ЖҮРЕТІН ТУБЕРКУЛЕЗБЕН АУЫРАТЫН НАУҚАСТАРДЫ КЕШЕНДІ ЕМДЕУДЕГІ ӨКПЕНІ ЖАСАНДЫ ЖЕЛДЕТУ ЖӘНЕ ВЕНТИЛЯТОРМЕН БАЙЛАНЫСТЫ ЖАҒДАЙЛАР
Абдукаримов Х.Х., Арымбаева А.Б., Нуралбаева П.К.
Қазақстан-Ресей медицина университеті,
ҚР ДСМ Ұлттық фтизиопульмонология ғылыми орталығы, Алматы қ.
Кіріспе. Өкпенің жасанды желдетілуі (ӨЖЖ) — орталық жүйке жүйесі зақымдалған пациенттердің қарқынды терапиясының маңызды құрамдас бөлігі. Осы патология кезіндегі ӨЖЖ-нің ерекшеліктеріне инвазивті ӨЖЖ-нің жоғары үлесі, сондай-ақ оның ұзаққа созылатын сипаты жатады. Ұзақ уақыт бойы жүргізілетін ӨЖЖ пациенттердің өміріне қауіп төндіретін өкпелік және өкпеден тыс асқынулардың туындауымен байланысты екені белгілі. Өкпенің инфекциялық асқынуларының ішінде желдеткішпен ассоциацияланған пневмония (ЖАП) және желдеткішпен ассоциацияланған трахеобронхит (ЖАТ) ең жиі анықталады.
Зерттеудің мақсаты. Орталық жүйке жүйесінің зақымдануымен қатар жүретін туберкулезбен ауыратын пациенттерді кешенді емдеуде ӨЖЖ әдістерін қоса отырып, қарқынды терапия әдістерін қолданудың тиімділігін бағалау.
Материалдар мен әдістер. Кешенді еміне өкпенің жасанды желдетілуі (ӨЖЖ) енгізілген ми қабықтары мен орталық жүйке жүйесінің туберкулезіне шалдыққан 31 науқастың деректері келтірілген; олардың жас құрамы, жыныстық тиесілігі, қатар жүретін өкпелік және өкпеден тыс ерекше зақымданулары, клиникаға түскен кездегі сана-сезім деңгейі талданды, сондай-ақ өкпенің жасанды желдетілуінің ұзақтығы туралы мәліметтер берілді (бұл контингент ӨЖЖ-де 673 күн болды, орта есеппен бір науқас ӨЖЖ-де 21 күн өткізді).
Нәтижелері. Инвазивті ӨЖЖ-мен байланысты кешенді емнің нәтижелерін салыстыру үшін пациенттер желдеткішпен ассоциацияланған жағдайлардың клиникалық жіктелуі бойынша 3 топқа бөлінді.
ӨЖЖ-де 1 тәуліктен 5 тәулікке дейін болған екі пациенттен тұратын бірінші топта өлім-жітім жағдайы тіркелген жоқ.
Желдеткішпен ассоциацияланған трахеобронхиті бар, 11 пациенттен тұратын екінші топта өлім-жітім көрсеткіші 63,6%-ды құрады.
Желдеткішпен ассоциацияланған пневмониясы бар, 18 науқастан тұратын үшінші топта өлім-жітім көрсеткіші 94,4%-ды құрады.
Талқылау. Зерттеу нәтижесінде мұндай жоғары өлім-жітім көрсеткіші себептердің полиэтиологиялық сипатына байланысты екені анықталды, олардың негізгілері мыналар: пациенттердің көпшілігінің кеш анықталуы, мысалы, 31 пациенттің 19-ы клиникаға сана-сезімінің бұзылуымен түскен (5 пациент ступор және сопор күйінде) және 14 науқас коматозды күйде болған; ми қабықтары мен орталық жүйке жүйесі зақымдалған 31 науқаста өкпелік және өкпеден тыс сипаттағы 50 ерекше зақымдану белгілері анықталды.
Қорытынды. Медициналық инновациялар бір орнында тұрмайды, бүгінгі таңда дауыс үсті кеңістігін санациялауға арналған бөлек каналы бар эндотрахеалды және трахеостомиялық түтіктер, сондай-ақ эндотрахеалды және трахеостомиялық түтіктердің манжета қысымын бақылауға арналған құрылғылар бар.
Түйінді сөздер: өкпенің жасанды желдетілуі, орталық жүйке жүйесінің туберкулезі, желдеткішпен ассоциацияланған жағдайлар.
