Редакцияға келіп түсті: 2026 жылғы 10 маусым
Жариялауға қабылданды: 2026 жылғы 24 шілде
Онлайн жарияланды: 2026 жылғы 30 қыркүйек
ӘОЖ: 616-08-031.81
DOI: 10.26212/2227-1937.2026.38.60.001
АУЫР АНЕМИЯСЫ БАР ТУБЕРКУЛЕЗБЕН АУЫРАТЫН НАУҚАСТАРДАҒЫ ГЕМОТРАНСФУЗИЯНЫҢ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУДАҒЫ АРТЕРИЯ-ВЕНОЗДЫҚ ОТТЕГІ БОЙЫНША АЙЫРМАШЫЛЫҚ МОНИТОРИНГІНІҢ КЛИНИКАЛЫҚ МӘНІ
Муздубаева Б.Т.
ҚР Ұлттық фтизиопульмонология ғылыми орталығы, Алматы, Қазақстан
Кіріспе. Туберкулездің ауыр түрлері анемиялық синдром аясында үнемі дерлік жүреді. Мұндай пациенттердегі анемия созылмалы қабыну белгілерін, темір тапшылығы компонентін, сүйек кемігінің улану және дәрілік супрессиясын біріктіреді. Гемоглобин (Hb) деңгейі 70 г/л-ден төмен төмендеген кезде оттегі көлігінің бұзылуы пайда болады, бұл эритроциттерді трансфузиялауды талап етеді. Гемоглобин деңгейіне ғана бағдарланған трансфузиялық терапиядағы дәстүрлі тәсіл тіндердің оттегі мәртебесінің нақты жай-күйін әрдайым көрсете бермейді, бұл негізсіз немесе жеткіліксіз трансфузияларға әкелуі мүмкін. Туберкулезбен ауыратын науқастар үшін бұл трансфузиялық-негізделген иммуносупрессия тәуекелімен ұштасады, бұл спецификалық процестің ілгерілеуін тудыруы мүмкін. Мұндай жағдайларда оттегі бойынша артериялық-веналық айырмашылық (AvDO2) неғұрлым объективті физиологиялық параметрге айналады. AvDO2 көрсеткіші организмді оттегімен қамтамасыз ету үшін қан гемоглобинінің жеткіліктілігін көрсетеді. AvDO2 зерттеу эритроциттер тапшылығын формальды толықтырудан клиникалық негізделген трансфузиялық терапияға көшуге мүмкіндік береді. Бұл тіндік гипоксияның тоқтатылған сәтін анықтауға мүмкіндік береді және одан әрі трансфузия клиникалық пайда әкелмейді, осылайша пациенттердің неғұрлым ауыр санатын емдеу қауіпсіздігін арттырады.
Зерттеудің мақсаты. Ауыр анемиясы бар өкпе туберкулезімен ауыратын науқастарда эритроциттік жүзіндіні трансфузиялаудың клиникалық тиімділігін бағалау үшін оттегі көлігінің баламалылық маркері ретінде оттегі бойынша артерия-веналық айырмашылықтың динамикасын зерделеу.
Материалдар мен әдістер. Зерттеуге 70 г кем гемоглобин деңгейі бар фиброзды-кавернозды және диссеминирленген өкпе туберкулезі бар 33 пациент кірді, Трансфузияға дейін, эритроциттер трансфузиясынан кейін бір сағаттан кейін сәулелік артериядан артериялық қанды және күре тамырдан орталық веналық катетерден веналық қанды синхронды түрде алды.
Негізгі топқа 18 пациент кірді, олардың трансфузиясы туралы шешім гемоглобин деңгейі бойынша ғана емес, оттегі бойынша артериялық-веналық айырмашылық бойынша да қабылданды. Қосу критерийі: гемоглобин <70 г/л+ тіндік гипоксия белгілері: оттегі экстракциясының коэффициентімен AvDO2> 50 мл/л жоғарылауы — O2ER> 60%, веналық қан оттегісінің сатурациясы — SvO2 <60%. Трансфузия AvDO2 қалыпқа келтірілгенге дейін және O2ER артуымен SvO2 жүргізілді. Бақылау тобына трансфузия тиімділігі 70 г/л астам гемоглобиннің шекті мәні бойынша бағаланған 15 пациент енгізілді. Деректерді статистикалық өңдеу үшін STATISTICA, M ± m (орташа ± орташа қате) бағдарламасын пайдаланған. Айырмашылықтар p <0,05 кезінде дұрыс деп есептелген.
Нәтижелер. Трансфузияға дейін негізгі топтағы пациенттерде 55-65 мл/л жоғары AvDO2 және аралас венозды қанның төмен сатурациясы байқалды SvO2 <60%. Осыдан келіп, тіндер гемоглобин тапшылығынан «максималды экстракция» режимінде жұмыс істейді. Эритроциттерді трансфузиялау AvDO2 45-50 мл/л мл/л дейін азайғанға дейін жүргізілді. Бұл үшін 13 (76%) пациентте эритроциттердің 2 дозасы және негізгі топтың 5 (24%) пациенттерінде эритроциттердің 3 дозасы қажет болды.
Бақылау тобында гемоглобиннің мақсатты деңгейіне жету құйылған эритроциттердің үлкен көлемдерінде — 3 пациентте 2 доза (20%) және 12 пациентте 3 доза (80%) болған кезде болды. Осылайша, бақылау тобында гемоглобиннің мақсатты деңгейіне жеткен кезде құйылған дозалардың саны 56% -ға артық болды.
Талқылау. Салыстырмалы талдау гемоглобин деңгейін стандартты бақылаудан AvDO2 мониторингінің артықшылығын көрсетті: негізгі топта артериялық-веналық айырмашылықтың физиологиялық деңгейге дейін (45-50 мл/л) азаюы тіндік гипоксияның тоқтатылуының объективті индикаторы болып табылады. Бұл гемоглобиннің жоғары деңгейіне ресми қол жеткізуге ұмтылмай, веналық қан сатурациясының оңтайлы деңгейіне жеткен кезде трансфузияны аяқтауға мүмкіндік берді. Бақылау тобында гемоглобиннің оңтайлы деңгейіне жету үшін 56% -ға көп трансфузия қажет болды. Трансфузия көлемі эритроциттердің бір дозасы қанның гемоглобинін шартты түрде 10 г/л көтеретінін ескере отырып, гемоглобиннің бастапқы деңгейіне байланысты айқындалды.
Қорытынды. Оттегі бойынша артериялық-веналық айырмашылық гемоглобин концентрациясына қарағанда туберкулезбен ауыратын науқастардағы гемотрансфузия тиімділігінің неғұрлым сезімтал және сенімді белгісі болып табылады. AvDO2 орташа алғанда 42,1 ± 2,4 мл/л дейін қалыпқа келген және 60% -дан кем O2ER төмендеген және 60% -дан астам SvO2 көтерілген трансфузия тиімді деп есептелді, бұл оттег «берешегінің» жойылғанын объективті растады және негізгі топта трансфузия көлемінің 56% -ға төмендеуіне ықпал етті.
Түйінді сөздер: туберкулез, ауыр анемия, эритроциттердің трансфузиясы, артериялық-веналық айырма, тіндік гипоксия.
