Алынды: 27.01.2026
Қабылданды: 10.03.2026
Онлайн жарияланды: 20.03.2026
УДК: 616.24-002.5-079.6
DOI: 10.26212/2227-1937.2026.26.21.010
АИТВ ИНФЕКЦИЯСЫ КЕЗІНДЕ ТУБЕРКУЛЕЗ СЕПСИСІ АҒЫНЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Муздубаева Б.Т.
ҚР Ұлттық фтизиопульмонология ғылыми орталығы, Алматы, Қазақстан
Кіріспе. АҚТҚ жұқтырған адамдар өлiмiнiң негiзгi себебiнiң бiрi АҚТҚ инфекциясының ағымын қиындататын туберкулез болып қалып отыр, оның диагностикасы осындай үйлесiмдiлiкпен әлi күнге дейiн күрделi болып отыр. Қайталама аурулар сатысында АИТВ инфекциясы туберкулез процесінің даму қаупін күрт арттырады. Белсенді туберкулез АИТВ инфекциясының кез келген сатысында дамуы мүмкін және иммун тапшылығының айқын көрінуіне байланысты көптеген клиникалық-рентгенологиялық, морфологиялық ерекшеліктері бар. Сепсистiң клиникалық көрiнiстерi бар АҚТҚ инфекциясымен ауыратындар санының өсуi этиологиялық диагностиканың қазiргi заманғы, жылдам және дұрыс әдiстерiн талап етедi. Қайталама аурулардың IV сатысындағы АИТВ инфекциясы осындай пациенттердегі белсенді туберкулез нысандарының санын едәуір ұлғайтады. Ресейлік және шетелдік авторлардың деректері бойынша АИТВ жұқтырғандар арасында туберкулезбен ауыратындардың үлесі
75% -ға жетеді. АИТВ аясында туберкулез көбінесе туберкулез сепсисін қоса алғанда, генерализацияланған нысанда болады және аралас терапияны дереу бастауды талап етеді.
Зерттеудің мақсаты. АИТВ инфекциясы кезінде туберкулез сепсисіне.
Материалдар мен әдістер. Мақала ғылыми әдебиетті шолуды талдау нәтижелерін ескере отырып жазылған. Мақалада клиникалық және эпидемиологиялық талдауларды қамтитын ғылыми тәсілдер мен әдістер кешені пайдаланылды.
Нәтижелер. Бүкіл әлем бойынша қарқынды терапия бөлімшелеріне түсетін бактериялық сепсистің әртүрлі формалары бар пациенттер арасындағы өлім-жітім 36,2-47,7% құрайды, ал 64% жағдайларда инфекция көзі өкпе болып табылады. Туберкулездік сепсис ағзалар мен тіндерде көптеген субмилиарлық диссеминация ошақтарының болуымен, көбінесе өкпеде шамалы рентгенологиялық өзгерістермен сипатталады. Туберкулез сепсисінде мұқият диагностикалық іздеудің өзі инфекцияның бастапқы ошағын анықтамауы мүмкін.
Талқылау. Туберкулездік сепсис – көбінесе туберкулездің генерализацияланған түрі, клиникалық көріністер ерекше емес, әртүрлі, зертханалық өзгерістер байқалмаған кезде. Аурудың манифестациясы 10-30 күннің ішінде қарқынды түрде, тіпті микробқа қарсы терапияны парентеральді тағайындағанда да 30-40% өліммен аяқталады.
Қорытынды. АИТВ инфекциясы кезінде туберкулезді уақтылы анықтау өзіне тән микробқа қарсы терапияны ғана емес, ерте мақсатты гемодинамикалық қолдауды қоса алғанда, терапияны жедел қарқындатуға, микробиологиялық егістерді ескере отырып, антибактериалдық терапияны түзетуге мүмкіндік береді. Бұл емдеу нәтижелерін жақсартуға және туберкулезбен ауыратын науқастардың сепсистен өлімін азайтуға мүмкіндік
береді.
Түйінді сөздер: АИТВ инфекциясы, генерализацияланған туберкулез, сепсис, клиникалық көріністер
