Алынды: 23.12 2025
Қабылданды:17.03.2026
Онлайн жарияланды: 20.03.2026
ӘӨЖ: 614.24-073.173-036
DOI: 10.26212/2227-1937.2026.36.46.011
PRISm-ТІҢ КЕШЕНДІ ШОЛУЫ: СПИРОМЕТРИЯЛЫҚ ҮЛГІДЕН КЛИНИКАЛЫҚ ЖӘНЕ
ПСИХОӘЛЕУМЕТТІК НӘТИЖЕЛЕРГЕ ДЕЙІН
Lazzat M. Zhamaliyeva ¹, Aiganysh Mamyrzhankyzy ¹
¹ Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті,
Ақтөбе, Қазақстан
Кіріспе. Preserved Ratio Impaired Spirometry (PRISm) – бұл FEV₁/FVC қатынасы сақталған жағдайда форсирленген экспирация көлемінің (FEV₁) төмендеуімен сипатталатын спирометриялық фенотип. Соңғы жылдары ол бұрынғыдай қауіпсіз немесе өтпелі күй ретінде емес, клиникалық тұрғыдан маңызды жағдай ретінде қарастырылуда. PRISm бар науқастарда жиі респираторлық симптомдар, функционалдық қабілеттің төмендеуі және өмір сапасының нашарлауы байқалады, сондай-ақ қалыпты өкпе функциясы бар адамдармен салыстырғанда жүрек-қантамыр аурулары мен жалпы өлім-жітім қаупі жоғары болады.
Зерттеу мақсаты. PRISm-нің эпидемиологиясы, патофизиологиясы және клиникалық салдары туралы заманауи деректерді жинақтау, әсіресе оның кардиометаболикалық аурулармен және психикалық денсаулық көрсеткіштерімен байланысына ерекше назар аудару.
Материалдар мен әдістер. 2025 жылдың желтоқсанына дейін PubMed, Web of Science және Scopus халықаралық деректер базаларында PRISm және оның психикалық денсаулық көрсеткіштерімен байланысына қатысты жарияланымдарға кешенді іздеу жүргізілді. Алдын ала анықталған кілт сөздер мен логикалық операторлар қолданылды. Когорттық, көлденең, «жағдай–бақылау» зерттеулері, сондай-ақ жүйелі шолулар мен мета-талдаулар іріктелді. Іріктеу критерийлеріне сәйкес келетін 68 толық мәтінді мақала талдауға енгізілді.
Нәтижелер. Қазіргі деректер PRISm патофизиологиясының көпфакторлы екенін көрсетеді, оған ұсақ тыныс жолдарының дисфункциясы, өкпе көлемдерінің төмендеуі, жүйелік қабыну, қаңқа бұлшықеттерінің бұзылысы және семіздік пен инсулинге төзімділік сияқты метаболикалық өзгерістер жатады. Сонымен қатар, экологиялық және кәсіби факторлар PRISm-нің дамуы мен үдеуіне ықпал етеді. Зерттеулердің көбеюі PRISm-нің депрессия және үрей бұзылыстарымен байланысты екенін көрсетеді, бұл симптомдық жүктемені арттырып,
медициналық қызметтерді пайдалануды көбейтеді және болжамды нашарлатуы мүмкін.
Қорытынды. PRISm — қолайсыз респираторлық, кардиометаболикалық және психоәлеуметтік нәтижелермен байланысты клиникалық маңызды және гетерогенді фенотип. Оның клиникалық маңыздылығының артуына қарамастан, PRISm жеткіліксіз диагностикаланады және қазіргі клиникалық тәжірибеде жеткілікті түрде ескерілмейді. Респираторлық, метаболикалық және психикалық денсаулықты кешенді бағалауды қамтитын
мультидисциплинарлық тәсіл қажет. Болашақ зерттеулер диагностикалық критерийлерді стандарттауға және нысаналы терапиялық араласуларды әзірлеуге бағытталуы тиіс.
Түйін сөздер: Preserved Ratio Impaired Spirometry (PRISm), өкпе функциясының бұзылысы, өкпенің созылмалы обструктивті ауруы, кардиометаболикалық қауіп, депрессия, үрей, эпидемиология, қауіп факторлары, клиникалық нәтижелер.
количество просмотров / 👁 44